Eindstengel bij Phalaenopsis – Wat het is, waarom het verschijnt en wat je moet doen. Tussen mythe en realiteit

Inleiding

Waarschijnlijk hebben alle amateurkwekers van orchideeën uit het geslacht Phalaenopsis tot nu toe te maken gehad met de „nachtmerrie” van terminale stelen. En zoals in elke online omgeving waar meningen worden gedeeld, worden deskundige meningen vaak numeriek overtroffen door die van mensen die alleen uit eigen beperkte ervaring spreken; ook de gemeenschap van orchideeënkwekers vormt hierop geen uitzondering.

Hoewel het in zeer zeldzame gevallen het einde van de levenscyclus kan betekenen, raken de meeste Phalaenopsis-exemplaren met een terminale steel beschadigd door de groeiomstandigheden. Sommige liefhebbers beschouwen ze ten onrechte vanaf het begin als verloren planten en negeren hun potentieel volledig.

Om een goed onderbouwde mening te vormen, is het nodig om geleidelijk enkele essentiële vragen te behandelen.

Wat zijn terminale stelen?

Een terminale bloemsteel is de uitgroei vanuit het centrale groeigebied van een knop die zich verder tot bloem ontwikkelt. Meer precies, in het gebied van de bladkroon verschijnt op de plaats van een nieuw blad een bloemsteel.

Dit fenomeen is bekend bij orchideeënsoorten met monopodiale groei (zoals Phalaenopsis). Bij monopodiale soorten is er een apicale dominantie, hormonaal geregeld, die de ontwikkeling van zijknoppen onderdrukt. Als er in plaats van een nieuw blad een bloemsteel verschijnt, stopt de plant met bladgroei in die richting.

Dit betekent echter niet dat de plant zal sterven. Het opheffen van de apicale dominantie activeert in de meeste gevallen de ontwikkeling van zijknoppen via plantenhormonen (cytokininen). Dit fenomeen wordt ook waargenomen bij behandelingen met keiki-pasta of wanneer de terminale knop per ongeluk wordt beschadigd.

Het is belangrijk te onthouden dat de slapende knoppen van Phalaenopsis-soorten veelzijdig zijn in hun ontwikkeling: ze kunnen zich ontwikkelen tot vegetatieve knoppen (keiki) of bloemknoppen. Het verschijnen van terminale stelen komt vaker voor bij variëteiten die ook een hoge capaciteit hebben om keiki te produceren.

Wat veroorzaakt het verschijnen van terminale stelen?

Het verschijnen van terminale stelen wordt veroorzaakt door de omzetting van een vegetatieve knop in een bloemknop en kan meerdere oorzaken hebben:

• Fysiek – mechanische decapitatie (per ongeluk of opzettelijk);
• Chemisch – overmatig gebruik van schimmelwerende middelen, antibacteriële middelen, insecticiden of miticiden;
• Biochemisch / fysiologisch – natuurlijk geïnduceerd (bij rijpheid van de plant) of kunstmatig (door toediening van cytokininen).

Uiteindelijk leiden al deze oorzaken tot de productie of ophoping van cytokininen, die de zijknoppen activeren en het verschijnen van keiki veroorzaken. Sommige variëteiten zijn gevoeliger voor dit fenomeen en deze variëteiten produceren ook van nature meer keiki.

Welke effecten hebben terminale stelen op de gezondheid en ontwikkeling van planten?

Hoewel bloemstelen van nature op basale of laterale posities verschijnen, kunnen ze ook in apicale (terminale) positie verschijnen. Meestal veroorzaakt dit fenomeen het verschijnen van basale plantjes (keiki), omdat de plant niet meer in hoogte zal groeien, maar biologisch normaal blijft functioneren.

In veel gevallen is het verschijnen van een terminale steel een indicator dat de plant volwassen is en zijn opwaartse groei zal stoppen. Toch zijn er talrijke gevallen bekend waarin planten bleven groeien nadat de bloemsteel was opgedroogd.

Een vaststaand feit is dat een plant met een terminale steel zeer waarschijnlijk minstens één basale keiki zal produceren. De capaciteit om keiki te vormen varieert per soort, variëteit of hybride.

Voorbeeld van Phalaenopsis met terminale steel en basale keiki

Wat moet je doen als er een terminale steel verschijnt?

Als je een terminale steel bij Phalaenopsis ziet, is het belangrijkste om niet in paniek te raken. De plant is niet verloren. Dit kun je doen:

• Knip de terminale steel niet meteen af. Laat deze natuurlijk uitdrogen. Vroegtijdig knippen kan de plant onnodig stress bezorgen.
• Zorg voor stabiele omstandigheden qua licht, temperatuur en water geven. Een gestreste plant produceert moeilijker keiki.
• Wacht op het verschijnen van keiki. In de meeste gevallen zal de plant binnen enkele maanden minstens één basale keiki produceren.
• Je kunt het verschijnen van keiki stimuleren door keiki-pasta aan te brengen op de slapende knoppen aan de basis, als je het proces wilt versnellen.
• Verpotten kan gedaan worden als het substraat verslechterd is, maar is niet direct noodzakelijk na het verschijnen van de terminale steel.

Voor algemene verzorgingsvoorwaarden van jouw Phalaenopsis (temperatuur, water geven, bemesting, substraat), lees de complete gids: Verzorging Phalaenopsis | Complete gids voor de vlinderorchidee.

Phalaenopsis met volledig gebroken midden – genereert keiki, bloemen en nieuwe wortels

Concluderend betekent het verschijnen van een terminale steel niet het einde van de plant. Het is een natuurlijk fenomeen bij veel volwassen Phalaenopsis, en de plant reageert meestal door keiki te produceren, waarmee de levenscyclus wordt voortgezet.