Inleiding
De soorten van het geslacht Phalaenopsis en hun hybriden zijn zonder twijfel de populairste onder de orchideeënvariëteiten die door verzamelaars worden gekweekt, van amateurs tot liefhebbers en professionals. Vooral in de afgelopen decennia, dankzij de bijzondere interesse in dit geslacht, hebben de inspanningen van kwekers en hybridisatoren deze trend gevolgd, wat heeft geleid tot een veelheid aan vormen, kleuren en geuren die aan elke eis kunnen voldoen.
Een ander aspect dat de Phalaenopsis-soorten zo gewaardeerd maakt, is de gemakkelijke kruising van deze orchideeën met soorten uit de geslachten Ascocentrum, Ascocenda, Vanda, Doritis, Doritaenopsis, Rhynchostylis, wat resulteert in een indrukwekkend complex van spectaculaire hybriden.
De naam van het geslacht komt waarschijnlijk uit het Oudgrieks, in verband met de geslachtsnaam Phalaena, gegeven door Carl Linnaeus aan een groep motten. Deze orchideeën erven die naam en worden in sommige landen ook wel motorchideeën genoemd vanwege de vorm van het bloemorgaan, waarvan gezegd wordt dat het lijkt op een mot in vlucht.
Qua verspreiding komen Phalaenopsis-orchideeën uit Zuidoost-Azië, van de Himalaya tot de Polillo-eilanden, Palawan en Zamboanga del Norte op het eiland Mindanao in de Filipijnen, en soms tot Australië. Het eiland van de orchideeën in Taiwan dankt zijn naam aan dit geslacht.
De meeste Phalaenopsis-soorten zijn epifytisch en groeien op bomen, met een klein aantal dat lithofytisch is (groeit op stenen). In de natuur groeien sommige soorten aan de top van vochtige junglebossen op lage hoogten, beschermd tegen direct zonlicht, terwijl andere soorten de voorkeur geven aan klimaten met droogte of lage temperaturen in seizoensgebonden periodes.
Soorten van het geslacht Phalaenopsis hebben geen pseudobulben of wortelstokken, ze hebben een monopodiale groeiwijze, wat betekent dat de stengels in één richting groeien, en de bladeren, één of twee per jaar, worden afwisselend geplaatst en hebben een vlezige textuur. Wanneer nieuwe bladeren worden gevormd, zullen de planten de oude, basale bladeren afwerpen in hetzelfde tempo als de groei. Als een Phalaenopsis-plant erg gezond is, kan hij 10 of meer bladeren tegelijk hebben.
De bloeiwijzen, in de vorm van een tros of pluim, komen voort uit de knopen van de stengel die tussen de bladeren liggen, en bloeien volledig binnen enkele weken. Onder kamertemperatuur kunnen de bloemen tot 2 of 3 maanden blijven staan.
Ideale temperatuur en luchtvochtigheid
De ideale temperatuur en luchtvochtigheid voor orchideeënsoorten moeten rekening houden met de periodiciteit en seizoenswisselingen, maar bij Phalaenopsis-soorten is dit minder belangrijk, omdat in hun natuurlijke gebieden geen duidelijke scheiding is tussen natte en droge seizoenen. Phalaenopsis-soorten komen meestal voor in vochtige bossen langs waterlopen.
De ideale temperatuur ligt tussen 22 – 28°C overdag en 16 – 20°C ’s nachts.
De luchtvochtigheid ligt rond de 60% voor de meeste hybriden, maar het moet worden vermeld dat botanische soorten en recente Aziatische hybriden een veel vochtiger klimaat prefereren, idealiter rond de 80%.
Licht
Het is erg belangrijk dat Phalaenopsis-soorten in het warme seizoen uit direct zonlicht worden gehouden, met altijd voldoende schaduw, vooral rond het middaguur.
De lichtstralingswaarden liggen tussen 10.000 – 12.000 lux voor de zaailingfase, 12.000 – 20.000 lux voor de groeiperiode en 20.000 – 30.000 lux voor de bloeiperiode.
Water geven
De waterbehoefte van Phalaenopsis-soorten varieert sterk afhankelijk van de cultivar. Hoe vlezig, leerachtig en stevig de bladeren zijn, hoe minder water ze nodig hebben. Omgekeerd geldt dat hoe fragieler en licht doorschijnend de bladeren zijn, hoe meer water de soort nodig heeft.
Normaal gesproken wordt er om de 5 – 7 dagen of vaker water gegeven, bij voorkeur door onderdompeling, waarbij het substraat tussen twee gietbeurten door mag opdrogen. Bij het kweken in pot is de ideale manier om water te geven wanneer de wortels hun groene kleur verliezen en parelmoerig worden.
Bemesting
Bemesting van soorten uit het geslacht Phalaenopsis kan het hele jaar door plaatsvinden, om de 2 weken, met kwaliteitsmeststoffen. Als u een generieke meststof gebruikt (bijv. uit de supermarkt), verminder dan de dosis tot 25 – 50% van de aanbevolen hoeveelheid op de verpakking. Het wordt aanbevolen om vaker te bemesten met een meer verdunde oplossing, omdat Phalaenopsis-orchideeën geen opslagstructuren voor voedingsstoffen hebben.
Ventilatie
Ventilatie is een zeer belangrijke factor voor Phalaenopsis-orchideeën, omdat ze gemakkelijk verschillende soorten rot of andere schimmel- en/of bacteriële aandoeningen kunnen oplopen die de plant aanzienlijk kunnen aantasten zonder voldoende luchtstroming.
Substraat
Het substraat is een essentiële factor in de ontwikkeling van Phalaenopsis-exemplaren. Momenteel zijn er twee geaccepteerde teeltvarianten:
Teelt in sphagnum (Aziatische methode)
Teelt in sphagnum kan worden vergeleken met een hydroponisch systeem. De planten krijgen continu vocht en groeien veel sneller – praktisch gezien worden er veel grotere exemplaren verkregen in een veel kortere tijd. Het mos wordt stevig aangedrukt zodat er weinig luchtuitwisseling is en externe pathogenen geen toegang krijgen, wat het sterke wortelstelsel van de meeste exemplaren uit Aziatische landen verklaart. De waterretentie is langdurig (tot 2-3 weken bij teelt binnenshuis – varieert afhankelijk van seizoen en microklimaat).
Het is belangrijk te vermelden dat deze teeltmethode vereist dat de planten voldoende ruimte krijgen en dat er goede ventilatie is om luchtstagnatie bij de plantbasis te voorkomen, wat kan leiden tot problemen zoals rot of sclerotium. Sphagnum heeft een eigen gunstige bacteriële flora en een sterk afwerend effect tegen externe pathogenen.
Deze teeltmethode wordt als ideaal beschouwd in Aziatische landen vanwege de vele voordelen, zowel economisch als praktisch voor de teelt.
Teelt in dennenbast (Europese methode)
Er worden goed geventileerde substraten gebruikt, bestaande uit dennenbast met een middelgrote, soms grote korrelgrootte, afhankelijk van de grootte van de plant of het beoogde cultivar. Dit kan eventueel worden aangevuld met één deel sphagnummos op vier delen dennenbast, voor extra vochtigheid, vooral bij botanische soorten en Aziatische hybriden, waardoor ook de interval tussen het water geven wordt vergroot.
Het wordt NIET aanbevolen om planten abrupt van sphagnum naar schors te verplaatsen. Zo’n handeling kan zeer schadelijk zijn en kan een hoge sterfte veroorzaken bij Phalaenopsis-exemplaren. De overgang van het ene teeltsysteem naar het andere moet geleidelijk gebeuren. Vooral na de aankoop van planten is het noodzakelijk om ze te laten wennen aan de nieuwe omgeving voordat het teeltsysteem wordt veranderd.
Verpotten
Phalaenopsis wordt opnieuw geplant wanneer het substraat verslechtert of wanneer de plant wortelgebonden raakt. Voor een gedetailleerde gids over hoe en wanneer je moet verpotten, lees ons artikel: Verpotten van kamerplanten – Complete gids.
Herbloeien
Phalaenopsis is een van de orchideeën die meerdere keren per jaar kan bloeien, en sommige moderne hybriden kunnen bijna het hele jaar door bloeien als ze de juiste omstandigheden krijgen. Veel planten blijven maandenlang bloemen produceren aan dezelfde bloemstengel, zolang de stengel groen en gezond blijft.
Snijd de stengel pas af nadat de laatste bloem valt, en alleen als de top geel begint te worden. In dat geval snijd je boven de tweede of derde gezonde knoop (geteld van onder naar boven). Als de stengel groen en stevig blijft, is het beter om hem intact te laten, omdat hij kan blijven bloeien of een zijtak kan vormen.
Om de vorming van een nieuwe bloemstengel te stimuleren, is het het meest effectief om het temperatuurverschil tussen dag en nacht te vergroten, als je die mogelijkheid hebt. Veel professionele kwekers verplaatsen de planten tijdelijk voor enkele weken naar een koele en vochtige plek om de vorming van nieuwe stengels te stimuleren.
Naast de temperatuur speelt een juiste bemesting een belangrijke rol. Je kunt een uitgebalanceerde meststof gebruiken zoals Cameleon, eventueel gecombineerd met een stimulerend middel zoals Atonik of Cropmax. Deze producten helpen de plant snel de energie op te bouwen die nodig is voor het vormen van een nieuwe bloemstengel.
Praktische tips
- ’s Ochtends helpen zonnestralen geurende soorten/hybriden hun specifieke geur af te geven. Afhankelijk van de afkomst (ouderlijke formule, in het geval van hybriden) kan de geur subtiel of sterk zijn en alleen ’s ochtends of de hele dag door worden waargenomen. Soms hebben planten tijd nodig om te stabiliseren (dagen of zelfs weken) als de omgeving is veranderd.
- Kweek Phalaenopsis-orchideeën in transparante potten met afwateringssleuven en goede ventilatie. De transparante pot maakt een betere inspectie van de wortels mogelijk en helpt je te bepalen wanneer het tijd is om water te geven.
- Voor veel soorten/hybriden worden extra gaten in de pot aanbevolen voor een goede ventilatie en luchtcirculatie.
- Kweekbakken kunnen in decoratieve potten worden geplaatst, bij voorkeur transparant, als je een paar eenvoudige regels volgt: de decoratieve pot moet 1-2 cm breder zijn; er mag nooit water blijven staan in de decoratieve pot.
- De meeste Phalaenopsis-soorten/hybriden kunnen in het warme seizoen worden bewaterd door de pot in een bak met water te dompelen – zo blijft de vochtigheid langer behouden en kan het water geven om de 7-10 dagen, of zelfs langer in het koude seizoen, plaatsvinden. Het is echter aan te raden om enige voorzichtigheid en een minimale studie van de soort/hybride toe te passen voordat je deze watergeefmethode gebruikt.
Soms kan de Phalaenopsis een terminale bloemstengel ontwikkelen (bovenaan, in plaats van een nieuw blad). Dit fenomeen komt vooral voor bij volwassen planten en betekent niet dat de plant verloren is. Meestal reageert de plant door een keiki aan de basis te produceren. Als je beter wilt begrijpen waarom dit gebeurt en wat je in deze situatie moet doen, lees dan onze gedetailleerde gids: Terminale stengels bij Phalaenopsis – Wat ze zijn, waarom ze verschijnen en wat je moet doen.
Orchideeën van het geslacht Phalaenopsis hebben geen rustperiode nodig voor herbloei.
Wil je meer artikelen zien en meer kennis opdoen? Dit artikel wordt gratis aangeboden, maar je kunt secretgarden.ro steunen door een plant te kopen uit onze plantencollectie.