Φαλαίνοψις – τελικός βλαστός – μύθος ή πραγματικότητα;

Πιθανώς όλοι οι ερασιτέχνες καλλιεργητές ορχιδέων του γένους Phalaenopsis έχουν αντιμετωπίσει μέχρι σήμερα τον "εφιάλτη" των τελικών βλαστών. Και, όπως σε κάθε διαδικτυακό περιβάλλον με εκφρασμένες απόψεις, οι τεκμηριωμένες γνώμες συχνά ξεπερνιούνται αριθμητικά από εκείνες των ατόμων που βασίζονται μόνο στην προσωπική τους περιορισμένη εμπειρία σε μερικές περιπτώσεις ή στις προσωπικές τους απόψεις, έτσι και η κοινότητα των διαδικτυακών καλλιεργητών ορχιδέων δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτό το φαινόμενο.

Αν και σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να σημαίνει το τέλος του κύκλου ζωής, τα περισσότερα δείγματα Phalaenopsis με τελικό βλαστό καταλήγουν να φθείρονται λόγω των συνθηκών ανάπτυξης. Κάποιοι λάτρεις τα θεωρούν από την αρχή, λανθασμένα, ως χαμένα φυτά, αγνοώντας εντελώς το δυναμικό τους.

Για να έχουμε μια τεκμηριωμένη άποψη, είναι απαραίτητο να διατυπώσουμε και να προσεγγίσουμε σταδιακά μερικές υποθέσεις.

1. Τι είναι οι τελικοί βλαστοί;
2. Τι προκαλεί την εμφάνισή τους;
3. Ποια είναι τα αποτελέσματα στους φυτά;
4. Τι ενέργειες ή μέτρα πρέπει να ληφθούν;

Τι είναι οι τελικοί βλαστοί;

Ο τελικός ανθοφόρος βλαστός αντιπροσωπεύεται από την εμφάνιση στην κεντρική περιοχή ανάπτυξης του βλαστού ενός οφθαλμού με μετέπειτα ανθοφόρο ανάπτυξη. Πιο συγκεκριμένα, στην περιοχή της φυλλώδους κορώνας, για παράδειγμα, στα είδη του γένους Phalaenopsis, αντί για ένα νέο φύλλο εμφανίζεται ένας ανθοφόρος βλαστός. Αυτή η ιδιαιτερότητα είναι γνωστή στα είδη ορχιδέας με μονοποδιακή ανάπτυξη, που ανήκουν γενικά στη φυλή Vandeae, από την υποοικογένεια Epidendroideae, η οποία περιλαμβάνει τις υποφυλές Aerangidinae, Angraecinae, Aeridinae, Agrostophyllinae, Bromheadiinae, Polystachyinae. Είναι σημαντικό να σημειωθεί σε αυτό το πλαίσιο μια σημαντική πτυχή που σχετίζεται με τη βιολογία των Vandeae, δηλαδή ο τύπος μονοποδιακής ανάπτυξης, που συνεπάγεται μία μοναδική κατεύθυνση ανάπτυξης, που βρίσκεται στο άκρο (στην κορυφή του φυτού), και αντίθετα με την περιοχή των ριζών, από όπου αναδύονται οι ρίζες, σε αντίθεση με τα είδη με συμμετοδιακή ανάπτυξη, όπου υπάρχουν πολλαπλές κατευθύνσεις ανάπτυξης. Στην περίπτωση των μονοποδιακών ειδών, μπορούμε να υποθέσουμε ότι υπάρχει μια κορυφαία κυριαρχία πιθανώς ελεγχόμενη ορμονικά, που καταστέλλει την ανάπτυξη των πλευρικών οφθαλμών σε βλαστούς ή ενδεχομένως σε ξεχωριστά φυτάρια. Εάν αντί για τα συνηθισμένα φύλλα που μας δείχνουν ότι το φυτό βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη, επιμηκύνοντας μονοκατευθυντικά τον βλαστό του, εμφανιστεί ένας ανθοφόρος βλαστός, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι το συγκεκριμένο φυτό θα σταματήσει την φυλλική ανάπτυξη σε αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, αυτή η πτυχή δεν σημαίνει ότι το φυτό θα πεθάνει ή θα εισέλθει σε περίοδο στασιμότητας, καθώς η ακύρωση της κορυφαίας κυριαρχίας, στις περισσότερες περιπτώσεις, ενεργοποιεί την ανάπτυξη των πλευρικών οφθαλμών μέσω φυτικών ορμονών ή ρυθμιστών ανάπτυξης από την ομάδα των κυτοκινινών. Στην ουσία, αυτό το φαινόμενο ανάπτυξης των πλευρικών οφθαλμών παρατηρείται και στην περίπτωση θεραπειών με κυτοκινίνες, είτε με τη μορφή πάστας keiki, θεραπειών φυλλώματος ή ακόμη και ακούσιας καταστροφής του τελικού οφθαλμού. Επιπλέον, παρατηρείται ότι η εμφάνιση των τελικών βλαστών είναι πιο συχνή στα είδη με μεγαλύτερη ικανότητα παραγωγής keiki, και η ικανότητα σχηματισμού νέων πλευρικών βλαστών χρησιμοποιείται συχνά σε ορισμένα Aeridinae, για παράδειγμα, Vanda, Mokara, Trichoglottis, μέσω της εφαρμογής της τεχνικής γνωστής ως topping ή αποκεφαλισμός, όπου με την αφαίρεση του τελικού οφθαλμού διεγείρεται η εμφάνιση προσαυξητικών φυτών που αναπτύσσονται στην υπολειπόμενη βασική περιοχή μετά τον αποκεφαλισμό. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι οι λανθάνοντες οφθαλμοί των ειδών Phalaenopsis διαθέτουν πολυλειτουργικότητα ανάπτυξης, καθώς μπορούν να σχηματίσουν βλαστούς φυτικής ανάπτυξης, που θα δώσουν φυτά, δηλαδή keiki, ή εξίσου μπορούν να σχηματίσουν ανθοφόρους οφθαλμούς, που θα οδηγήσουν στην εμφάνιση ανθοφόρων βλαστών. Αυτή η πτυχή αξιοποιείται μέσω της χορήγησης ορμονικών θεραπειών με κυτοκινίνες, πιο συγκεκριμένα της πάστας keiki, που μετατρέπουν τους οφθαλμούς των ανθοφόρων βλαστών σε φυτικούς οφθαλμούς. Μπορούμε σε αυτό το πλαίσιο να συμφωνήσουμε ότι η συγκεκριμένη μετατροπή είναι δυνατή και συμβαίνει αυθόρμητα, επαγόμενα ή φυσικά και στην περίπτωση των φυτικών οφθαλμών ανάπτυξης, που γίνονται ανθοφόροι εάν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Και από εδώ, τελικοί βλαστοί.

Τι προκαλεί την εμφάνιση των τελικών βλαστών;

Η εμφάνιση των τελικών βλαστών προκαλείται από τη μετατροπή του βλαστού ανάπτυξης των μονοποδιαίων ορχιδέων σε ανθικό βλαστό, και μπορεί να έχει πολλαπλές αιτίες, φυσικές (μηχανική αποκοπή των δειγμάτων, εκ προθέσεως για αναπαραγωγικούς σκοπούς ή ατυχηματική), χημικές (υπάρχουν πληροφορίες ότι ορισμένες αντιμυκητιακές, αντιβακτηριακές, εντομοκτόνες ή ακαρεοκτόνες θεραπείες, όταν εφαρμόζονται σε μεγάλη ποσότητα, μπορεί να προκαλέσουν αυτό το φαινόμενο) ή βιοχημικές – φυσιολογικές (φυσικά ορμονικά επαγόμενες – στην ωριμότητα των φυτών ή τεχνητά, με τη χορήγηση κυτοκινινών). Τελικά, όλες αυτές οι αιτίες προκαλούν την παραγωγή ή μεταβολισμό κυτοκινινών, τη συσσώρευσή τους στους ιστούς και την ενεργοποίηση των πλευρικών οφθαλμών, που τελικά οδηγούν στην παραγωγή keiki, νέων φυτών που εμφανίζονται στον βλαστό του μητρικού φυτού. Ορισμένα είδη και ποικιλίες είναι πιο επιρρεπή στο σχηματισμό τελικών βλαστών, και είναι ενδιαφέρον ότι οι ίδιες ποικιλίες παρουσιάζουν συχνότερη εμφάνιση βασικών φυταρίων (keiki). Κάποιοι καλλιεργητές συνδέουν την εμφάνιση των τελικών βλαστών είτε με την υπερβολική έκθεση σε ηλιακή ακτινοβολία, είτε με τη χρήση συστηματικών εντομοκτόνων, αλλά μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν βέβαιες πληροφορίες για αυτό το φαινόμενο.

Ποια είναι τα αποτελέσματα των τελικών βλαστών στην υγεία και ανάπτυξη των φυτών;

Αν και φυσιολογικά οι ανθικοί βλαστοί εμφανίζονται στο γένος Phalaenopsis σε βασικές ή πλευρικές θέσεις, είναι πιθανό να εμφανιστούν και σε κορυφαίες θέσεις. Συνήθως, αυτό το φαινόμενο προκαλεί την εμφάνιση βασικών φυταρίων, δηλαδή keiki, καθώς το φυτό δεν θα αναπτυχθεί πλέον, αλλά θα συνεχίσει να λειτουργεί κανονικά βιολογικά, παράγοντας άνθη και επενδύοντας πολύ περισσότερη ενέργεια στην ασεξουαλική αναπαραγωγή.

Σε πολλές περιπτώσεις, όπως μας ενημερώνουν οι ειδικοί του AOS (Questions About Phalaenopsis), η εμφάνιση των τελικών βλαστών αποτελεί ένδειξη ότι το συγκεκριμένο φυτό έχει φτάσει στην ωριμότητα και θα σταματήσει την ανοδική του ανάπτυξη, όμως είναι γνωστές πολλές περιπτώσεις όπου τα φυτά συνέχισαν να αναπτύσσονται μετά το στέγνωμα του ανθικού βλαστού. Ένα βέβαιο στοιχείο στη φροντίδα φυτών με τελικούς βλαστούς είναι ότι το φυτό αυτό θα παράγει σίγουρα τουλάχιστον ένα βασικό keiki, ανάλογα με το είδος, την ποικιλία, τον υβρίδιο, καθώς είναι γνωστό ότι ορισμένες ποικιλίες είναι πιο παραγωγικές από άλλες.